Vrouw in Balans

We spraken Professor Elsken van der Wall van het UMC Utrecht over haar passie voor de strijd tegen borstkanker.

Prof. Elsken van der Wall

Hoe en wanneer hebt u de passie voor de strijd tegen borstkanker ontwikkeld?

Direct in het begin van mijn loopbaan als internist-oncoloog. Ik werkte op een mammapoli en daar voelde ik meteen: ‘dit is het’. Ik vind het mooi om als arts patiënten te begeleiden in een heel ingrijpende periode in hun leven. Deze ziekte heeft een enorme impact op de patiënt, haar omgeving en de maatschappij in het geheel. Daarnaast ben ik enorm gefascineerd door het onderzoek naar kanker. Ik wil graag een klein steentje bijdragen aan de oplossing van dit probleem.

Het is een mantra geworden: ‘ik moet en zal iets vinden tegen borstkanker’. Al ben ik ook wel reëel: het zal me niet lukken om de ziekte uit te bannen. Maar het zou zo mooi zijn als ons onderzoek het doel een stap dichterbij brengt. Ik trek daarin al meer dan 10 jaar op met mijn onderzoeksmaatje professor Paul van Diest, hoogleraar pathologie hier in het UMC Utrecht. Samen met dr. Patrick Derksen geven wij leiding aan ons onderzoekslaboratorium.

U combineert patiëntenzorg en onderzoek. Dat is bijzonder.

De combinatie past bij mij. Als ik in het laboratorium bezig ben met het begeleiden van onderzoekers, zie ik altijd de patiënten op de poli voor me. En als ik tijdens de poli patiënten zie, denk ik altijd: we moeten hier iets mee in het laboratorium.

Momenteel bestuderen we een nieuwe methode om borstkanker in het vroegste stadium op te sporen. Dat gebeurt door een heel klein beetje tepelvocht af te nemen. Wij denken dat in dat vocht is de ziekte vroeger te zien is dan met bij de huidige opsporingsmethoden. De methode wordt nu in studieverband onderzocht bij vrouwen uit erfelijk belaste families.

Daarnaast kijken we in dieronderzoek of het mogelijk is om via de tepel geneesmiddelen toe te dienen die borstkanker helpen te voorkómen.

Het UMC Utrecht Cancer Center besteedt onder uw voorzitterschap veel aandacht aan psychosociale zorg.

Bij kanker speelt de psychosociale kant altijd sterk mee. Dat geldt temeer voor vrouwen met borstkanker. Ze associëren hun borsten met vrouwelijkheid, moederschap, hebben er soms hun kinderen mee gevoed of willen dat nog gaan doen. Het is een echt vrouwelijk kenmerk, waar de maatschappij ook erg op is gefocust. Het is moeilijk als je dit wordt ontnomen. Patiënten voelen zich na een operatie vaak aangetast in hun vrouwelijkheid. Dat geeft ook onzekerheid in partnerrelaties.

Een vrouw is pas echt goed geholpen als er ook aandacht is voor deze onderwerpen. Borstkankerzorg is zoveel meer dan een tumor onschadelijk maken.

Overactieve blaasklachten komen veel voor bij vrouwen. Bij een overactieve blaas zijn de samentrekkingen van de blaasspier zijn uit balans en je bent de controle over je blaas kwijt. Dit kan natuurlijk heel vervelende gevolgen hebben. Kenmerken van een overactieve blaas zijn het niet meer kunnen ophouden van je plas bij aandrang, heel vaak moeten plassen (meer dan acht keer per dag of meer dan een keer per nacht) en/of vaak een sterke aandrang voelen om te plassen. De taboesfeer rond deze klachten is groot. Vrouwen vinden het vaak ongemakkelijk om hierover met hun huisarts te praten en accepteren het ‘gewoon’ als een bijkomend nadeel van het ouder worden. Jammer, want er is echt iets aan te doen!

Medicijnen kunnen zinvol zijn bij deze klachten. Deze zorgen ervoor dat het aantal keren dat je moet plassen afneemt, dat de hoeveelheid die je per keer uitplast groter wordt en dat het aantal incontinentiemomenten afneemt. Maar steeds meer in opkomst is een behandeling met neurostimulatie, dat wil zeggen prikkeling van de zenuwen van de blaas.

Behandeling blijkt effectief

In opkomst is een behandeling met neurostimulatie. De blaasfunctie wordt gereguleerd door een groep zenuwen onderaan de wervelkolom, de zogenaamde plexus sacralis. Door deze zenuwen te prikkelen met kleine elektrische stroomstootjes kan de activiteit van de blaas worden veranderd.

Een zijn verschillende manieren van neurostimulatie mogelijk. Bijvoorbeeld door tijdelijk een kleine, zeer dunne naaldelektrode in de enkel in te brengen die wordt aangesloten op een stimulator. Een bekende stimulator is de Urgent ® PC. Het inbrengen van de elektrode gebeurt poliklinisch. De arts observeert hoe het lichaam reageert om zo vast te stellen wat de ideale sterkte van de prikkels is.

Pijn bij vrijen komt veel voor en is een klacht waar veel vrouwen lang mee rond lopen voordat zij dit met hun huisarts durven te bespreken. Sommige vrouwen voelen de pijn alleen bij het vrijen. Bij andere vrouwen is bijvoorbeeld het bevoelen van de vagina of het inbrengen van een tampon al pijnlijk. Het kan gaan om pijn bij de ingang van de vagina maar de pijn kan ook dieper gevoeld worden. Er kan ook sprake zijn van een vaginistische reactie. Hierbij worden de spieren van de bekkenbodem onwillekeurig aangespannen als iets de vagina nadert of als de vagina wordt aangeraakt. Het aanspannen kan er ook voor zorgen dat er pijn gevoeld wordt.

Alant Vrouw ziet veel vrouwen met dit soort pijnklachten en werkt hierbij nauw samen met Psyq. Aukje Schade, psycholoog/seksuoloog NVVS werkt zowel bij Alant Vrouw als bij Psyq. Zij gaat op zoek naar de dieper liggende oorzaken van de pijnproblematiek. De partner van de vrouw wordt hierbij ook vaak betrokken.

Aukje Schade: “Vrijen doe je vaak met z’n tweeën dus is het goed dat ook de partner bij de therapie wordt betrokken.

Onze samenwerking richt zich erop om het probleem multidisciplinair aan te pakken. Deze aanpak heeft de meeste kans van slagen. Ik hoor te vaak verhalen van vrouwen die bij verschillende artsen zijn geweest en zich niet serieus genomen voelen. De medicus kon ‘niets’ ontdekken en zo blijven deze vrouwen vaak jarenlang met een ernstig probleem zitten. Onnodig; bij het merendeel van de vrouwen kunnen de pijnklachten opgelost worden met deze multidisciplinaire aanpak.”

Heb je geen kinderwens meer en wil je kiezen voor definitieve anticonceptie dan kun je kiezen voor een nieuwe methode van sterilisatie, de Essure-methode. Deze sterilisatie met Essure is in vergelijking met andere methoden betrouwbaarder, minder belastend en zeer vrouwvriendelijk. Via deze methode worden de eileiders dicht gemaakt via de schede dus zonder buikoperatie. Dat betekent: geen verdoving en geen littekens, minder belasting voor het lichaam. De arts plaatst via een kijkbuisje (hysteroscoop) in de openingenvan de eileiders twee kleine, flexibele spiraaltjes. Deze spiraaltjes zorgen ervoor dat de eileiders na ongeveer 12 weken helemaal afgesloten zijn. Zo wordt voorkomen dat je zwanger raakt. Na deze periode wordt een echo van de baarmoeder gemaakt. Daarop controleert de arts of de eileiders inderdaad gesloten zijn en de sterilisatie geslaagd is. Pas na die controle kun je stoppen met de oude anticonceptiemethode.

De Essure-sterilisatie vindt poliklinisch plaats en duurt circa 20 minuten. Na de behandeling kun je meestal direct je normale activiteiten weer hervatten.

voor meer informatie www.alantvrouw.nl

We spraken met Dr. Angela H.E.M.Maas, cardioloog van Isala Klinieken in Zwolle.

Dr. Angela Maas

“Vrouwen hebben door alle leeftijdsgroepen heen vaker klachten van pijn op de borst dan mannen. Onder de leeftijd van 55 jaar, als de kans op afwijkingen nog laag is, is pijn op de borst een weinig betrouwbare klacht voor afwijkingen aan de kransslagaderen. In de jongere leeftijdsfase is het allereerst belangrijk om het onderscheid te maken tussen vrouwen die wel- en niet roken en daarnaast bij klachten te kijken naar andere risicofactoren, zoals een te hoge bloeddruk.

Een beginnende hoge bloeddruk kan geruisloos ontstaan, maar kan ook tal van klachten geven, zoals hoofdpijn, duizeligheid, hartkloppingen, vermoeidheid en zelfs pijn op de borst. Sommige vrouwen hebben bij hoge bloeddruk sensaties van “opvliegers”, die vaak ten onrechte aan de overgang worden toegeschreven. Uit recent onderzoek is gebleken dat er een duidelijk verband is tussen opvliegers en hoge bloeddruk.

Op oudere leeftijd ( > 70 jaar) en bij vrouwen met diabetes kunnen klachten van een hartinfarct verkeerd worden beoordeeld, omdat er dan vaker klachten zijn van benauwdheid, dan van pijn op d e borst. Vrouwen met een hartinfarct hebben, meer dan mannen, begeleidende klachten van misselijkheid, braken, vermoeidheid etc. Bij jonge vrouwen kunnen hartinfarcten worden gemist omdat de patiënt en de dokter niet aan de diagnose denken!

Hart-en vaatziekten zijn doodsoorzaak nummer 1 bij vrouwen. Het proces van aderverkalking begint bij vrouwen later dan bij mannen, omdat zij tot aan de overgang “beschermd” zijn door hun natuurlijke hormonen. In de jaren voor en na de overgang, veranderen de risicofactoren in ongunstiger zin, waardoor aderverkalking meer kans krijgt en geleidelijk aan vaatproblemen ontstaan. De leeftijdsfase rond de overgang is een goed moment om de balans op te maken van de risicofactoren en daar zo nodig medicijnen voor te starten. Een gezonde leefstijl hoort daarbij, maar daar kan je niet vroeg genoeg mee beginnen!”, aldus Dr. Angela H.E.M. Maas.

Voor meer informatie: www.vrouwencardioloog.nl

Moet je ook zo vaak plassen?

En heb je moeite om je plas op te houden? Misschien heb je last van een overactieve blaas. Dit is een veel voorkomende klacht bij vrouwen. Blijf er niet mee rondlopen! Er is absoluut iets aan te doen. Test je blaas op www.plastest.nl. Met een verwijzing van de huisarts kun je terecht bij een uroloog bij jou in de buurt. Wat is een overactieve blaas? En hoe vaak komt het voor?

Hoe werkt de blaas normaal?
De blaas is een spier die kan samentrekken en ontspannen. Als de blaas ontspannen is dan vult deze zich met urine, die wordt afgescheiden door de nieren. Is de blaas vol, dan wordt er een signaal naar de hersenen gestuurd dat het tijd is voor een bezoek aan het toilet. Bij het plassen trekt de blaasspier samen en wordt de blaas geleegd.

Wat is er aan de hand met een overactieve blaas?
Bij een overactieve blaas trekt de blaasspier te vaak samen, zonder waarschuwing, ook als de blaas nog niet vol is. Iemand moet dan opeens heel nodig plassen, en heeft moeite de plas op te houden. Vaak lukt het niet of nauwelijks om op tijd bij het toilet te zijn.

Wat kun je er aan doen?
De behandeling bestaat meestal uit gespecialiseerde bekkenfysiotherapie (blaastraining) en medicijnen. Medicijnen kunnen zinvol zijn bij klachten van aandrangincontinentie. Er zijn verschillende medicijnen die aandrangincontinentie kunnen verminderen. Deze medicijnen zorgen ervoor dat het aantal keren plassen afneemt, dat het volume per keer plassen groter wordt en dat het aantal incontinentiemomenten afneemt.

De overgang: Je hormonen vliegen alle kanten op.

Bijna iedere vrouw heeft er last van. De hormonen vliegen alle kanten op! Opvliegers, stemmingswisselingen, minder zin in seks. Vaak gaat deze periode ook gepaard met een nieuwe fase in je leven, zoals kinderen die het huis uitgaan, en dus een nieuwe rol voor jou thuis, etc.. De gevolgen van de overgang zijn niet altijd makkelijk te benoemen; klachten zijn vaag, soms niet ernstig, maar ze kunnen je het leven toch behoorlijk zuur maken.

Iedere vrouw komt vroeg of laat in de overgang. Over het algemeen ben je dan tussen de 45 en de 55 jaar. Maar ook als je jonger bent kun je in de overgang raken. Dit kan gebeuren bij het verwijderen van je baarmoeder bijvoorbeeld. De overgang bij vrouwen is een periode waarin er zowel lichamelijk als psychisch veel kan veranderen. Voorbeelden zijn opvliegers, nachtzweten, stemmingwisselingen, hevig of onregelmatig bloedverlies, minder zin in seks en soms ook pijn bij geslachtsgemeenschap.

In medische zin, geen ernstige klachten, maar ze kunnen de kwaliteit van leven zeer nadelig beïnvloeden. Het aantal vrouwen met overgangsklachten is zeer groot. 1,2 miljoen vrouwen in Nederland zijn in de overgang. 80% van hen heeft last van overgangsverschijnselen zoals opvliegers en slecht slapen. Eén op de drie heeft hier zo veel last van dat ze zich regelmatig ziek meldt. De overgang duurt gemiddeld 4 tot 6 jaar. Ongeveer 15% heeft na 10 jaar nog verschijnselen.
Behandeling van menopauze en overgangsklachten bestaat vaak uit adviezen over leefstijl, medicatie of hormoontherapie. Daarnaast hebben vrouwen kritische vragen, mede door de tegenstrijdige berichtgeving over hormoongebruik en borstkanker.

Een goede training is essentieel

Als een lachbui met vriendinnen, naar een aerobicsles gaan of de kinderen achterna rennen, jou een ongemakkelijk gevoel geeft, omdat je druppeltjes urine verliest, dan ben jij waarschijnlijk een van de vele vrouwen in Nederland die last heeft van een zwakke blaas, ook wel stress- of inspanningsincontinentie genoemd. Wat kun je er aan doen?

Ongewenst urineverlies

Als je bij het lachen, niezen of bij lichamelijke inspanning weleens (licht) urine verliest, dan wordt dat meestal veroorzaakt door verzwakte bekkenbodemspieren. Zwakkere bekkenbodemspieren zijn vaak het gevolg van een zwangerschap, een bevalling of de menopauze. Veel meer vrouwen dan je denkt hebben hier last van. Meer dan een op de vier vrouwen van 35 jaar en ouder heeft (veel of een beetje) last van ongewenst urineverlies. Het komt daarmee even vaak voor als hooikoorts.

Wat kun je eraan doen?

Het goede nieuws is dat je dit probleem zelf kunt verbeteren of zelfs helemaal verhelpen door de juiste oefeningen te doen. De bekkenbodemspieren, die er onder andere voor zorgen dat de blaas goed wordt afgesloten, worden vaak verwaarloosd. Het is echter belangrijk juist deze spieren sterker te maken, want zij helpen ongewenst urineverlies te voorkomen.

De Noorse professor Kari Bø heeft, in samenwerking met TENA, een speciaal trainingsprogramma ontwikkeld, bedoeld voor vrouwen met (licht) urineverlies: het Corewellness programma.

Dit trainingsprogramma bestaat uit oefeningen voor de bekkenbodemspieren, de buik- en rugspieren die gemakkelijk thuis kunnen worden gedaan. Door het volgen van dit programma krijg je bovendien een plattere buik, een betere houding en minder rugklachten. Kom voor de gratis DVD naar de informatiedag van Vrouw in Balans op zaterdag 13 november in het UMC Utrecht. Je lichaam blijft niet vanzelf in conditie, dus kom in actie! De gratis trainings-DVD is ook op te vragen via www.TENA.nl.